Rimska umetnost

Za hiljadu godina Rime je izrastao iz gradića u prestonicu velikog i kulturno raznolikog carstva. Te godine su bile svedoci važnog razvoja u arhitekturi i zahvaljujući s jedne strane promenama u tehnologiji, a s druge političkoj motivaciji. U provincijama je arhitektura donela određena poboljšanja u životnom standardu, ali je isto tako pomogla Rimljanima da učvrste svoju vlast stalnim prisustvom na mestima udaljenim od centra upravljanja. U javnim i privatnim građevinama bilo je obilje slika i statua. Statue su često nosile snažnu političku poruku, a njihov stil biran je tako da što više pojača sadržaj te poruke.

Republika

Rimski graditelji mnogo su dugovali grčkim prethodnicima, posebno u upotrebi dorskog, jonskog i korintskog stila, međutim koristili su i oblike – kao što je luk – zahvaljujući kojima su njihove građevine dobile izrazito rimski karakter. Rimljani su se uveliko služili betonom kao građevinskim materijalom, a njegova upotreba omogućila im je stvaranje izrazito otvorenih unutrašnjih prostora. Političke vođe su takođe upotrebljavale arhitekturu, kao i skulpturu, da iskažu i potvrde svoju vlast i da obeleže posebne događaje.

Pompejev pozorišni kompleks, Rim. Posvećen 55. godine pre nove ere. Provizorna rekonstrukcija Džejmsa Pakera i Džona Berdža

 

Veristički muški portret. Početak I veka pre nove ere. Mermer. Prirodna veličina. Vatikanski muzej, Rim

Rano carstvo

U Avgustovo doba rimska portretna skulptura zamenila je raniji veristički stil republike klasičnijim stilom koji potiče iz antičke Grčke. Avgust je za vreme svoje vladavine prikazivan kao mlađi čovek neoreženih godina, a kasniji carevi Trajan i Hadrijan nastavili su tu stilsku tradiciju. Naručivanje narativnih reljefa za obeležavanje posebnih događaja i dalje je bilo omiljeno, kao što se može videti iz primera Are pacis i Trajanovog stuba. Rana remek-dela carstva jesu građevine u Rimu – Koloseum i Panteon, izgrađene od betona.

 

Avgust iz Primaporte. Verovatno rimska kopija statue otprilike iz 20. godine nove ere. Mermer. Visina 2,03 m. Vatikanski muzej, novo krilo, Rim.
Trajanov stub, Rim. 106-113. godina. Mermer. Visina 38m.
Detalj sa Trajanovog stuba. Visina reljefne trake oko 127cm.
Koloseum, Rim. 72-80. godine. Spoljašnji izgled Viša od 50m, duga oreko 200m, široka 170m. Mogla je da primi od 45 000 do 50 000 gledalaca
Pogled na tribine, Koloseum, Rim
Panteon, Rim. 117-125, godine
Panteon, Rim. Unutrašnjost. Veličina otvora 9m. Visina od poda do otvora 50m koliki je i prečnik osnove kupole.

Umetnost i arhitektura u provincijama

Kako se vlast starog Rima protezala kroz velika geografska prostranstva, imala je snažno dejstvo na umetnost, graditeljstvo i svakodnevni život u tim krajevima. Rimska vladavina je donela sa sobom praktične pogodnosti kao što su akvedukti za prenošenje vode na daljinu. Uvela je i nov način života s čestim javnim zabavama i rimskim obredima, što se odrazilo na gradnju pozorišta, amfiteatra i hramova s kraja na kraj carstva.

Umetnost i arhitektura rimske kuće

Kada je erupcija Vezuva zatrpala gradove Pompeju i Herkulanum, ujedno je sačuvala mnoge kuće, zidne slike, mozaike i predmete za svakodnevnu upotrebu. To neprocenjivo bogatstvo otkriva da je umetnost igrala veliku ulogu u kući i na javnim prostorima, ističući na vidno mesto lik svojih pokrovitelja. Rimske kuće su se sačuvale i u dalekim provincijama, npt. u Maroku i Jordanu, ali i uOstiji u Italiji.

Četiri stila pompejskog zidnog slikarstva Augusta Maua 1. Prvi ili inkrustacijski stil: zid se oslikava ili modeluje štukom da bi podražavao kamene blokove bez figuralnih prizora – II vek pre nove ere 2. Drugi ili arhitektonski stil: karakteristično za njega da stvara iluzionističke prikaze arhitekture- od 100. do 15. godine pre nove ere 3. Treći ili kitnjasti stil: prizori ustupaju mesto finom dekorativnom uzorku s naglaskom na strogom ornamentu – od 15. godine pre nove ere do 50. godine nove ere 4. Četvrti, kombinovani stil: ekstravagantniji slikarski stil, koji pruža niz dekorativnih motiva – oko 50. godine nove ere.
Zidna slika u drugom stilu iz Vile misterija, Pompeja. Scena dionizijskog kulta misterija. Oko 60-50. godine pre nove ere.

Iksinova soba, kuća porodice Veti, Pompeja. Zidna slika četvrtog stila. 63-79. godine

 

Pozno carstvo

Nedugo posle smrti Marka Aurelija, rimsko carstvo je ušlo u razdoblje nestabilnosti koja je trajala gotovo sto godina, sve do vladavine cara Dioklecijana. U poznoj antici u rimskoj arhitekturi i skulpturi zavladao je apstraktni stil, možda zbog sve većeg zanimanja za duhovnost i promenu u shvatanju vladanja. Primer tih promena jeste grupna skulptura izrađena od porfirita koja predstavlja četiri tetrarhije; ona se danas nalazi u Veneciji.

Konstantin Veliki. Početak IV veka. Mermer. Visina 2,4 m. Muzej Palate konzervatora, Rim.

Pozna rimska arhitektura u provincijama

Neki od vladara poslednjih godina Rimskog carstva rođeni su ili su živeli van Italije. Septimije Sever, koji je bio rodom iz Leptis Magne u današnjoj Libiji, ukrasio je svoj rodni grad novim građevinama, a Dioklecija je sagradio utvrđenu palatu u Splitu, današnjoj Hrvatskoj. U vreme tetrarhije četiri cara su vladala cartsvom iz četiri prestonice izvan Rima, pa su svoje gradove bogatili novim javnim građevinama, kao što je bazilika Konstanca Hlora u Triru u Nemačkoj.

Peristil, Dioklecijanova palata, Split, Hrvatska. Oko 300. godine