Ranohrišćanska i vizantijska umetnost

Oslabljeno rimsko carstvo suočilo se s pretnjama na svojim granicama pa su u tim nemirnim vremenima mnogi potražili utehu u različitim novim verama. Glavna od njih je bila hrišćanska. Hrišćanstvo je uživalo poseban poseban status u vreme vladavine Konstantina, preobraćenika koji je osnovao novu prestonicu rimskog carstva-  Konstantinopolj (Carigrad). KAsnije će taj potez izazavati podelu carstva na Istočno i Zapadno.

Ne postoji jasna geografksa ili vremenska granica izmeđuranohrišćanske i vizantijske umetnosti pre VI veka. Sarkofazi, zidni mozaici i iluminarni rukopisi među najstarijim su sačuvanim delima hrišćanske umetnosti. Važnije hrišćanske građevine pojaviće se tek kad hrišćanstvo postane zvanično priznata religija. Vizantijski umetnici imali su mnogo zajedničkog sa svojom ranohrišćanskom sabraćom u Zapadnomcarstvu, posebno kada je reč o nenaturalističkim, simboličkim prikazima. Istovremeno su klasični sistemi prikazivanja i dalje bili primenjivani i izazivali su divljenje.

Ranohrišćanska umetnost

Iako su rana središta hrišćanske vere obuhvatala i gradove istočnog Sredozemlja, najviše sačuvanih umetničkih dela nalazimo u Rimu. To su slikane predstave u katakombama ( podzemnim pogrebnim mestima ranih hrišćana). Posle pokrštavanja cara Konstantina podignute su mnoge nove upečatljive hrišćanske građevine. Posebno je značajan bio preobražaj rimske bazikalne forme u crkvu prilagođenu za hrišćansko bogosluženje, kao što možemo videti na primeru stare crkve svetog Petra.

Jakopo Grimaldi, unutrašnjost stare crkve sv Petra, Rim, 1619.

 

Osnova i izgled crkve svetog Petra, kako je izgledala oko 400 godine.

Važan je bio i razvoj građevina centralnog plana, kao na primer mauzolej Konstantinove kćerke Konstancije u Rimu oko 350. godine.

Ranohrišćanski umetnici, premda su se često oslanjali na rimske umetničke oblike i teme, služili su se njima u nove svrhe koje su bile u skladu s vrednostima i ciljevima nove vere.

 

Osnova i izgled Svete Konstance, Rim, oko 350. godine.

 

 

Vizantijska umetnost

Za vreme Justinijanove vladavine Carigrad je postao umetnička i politička prestonica Istočnog carstva. Veličanstveni spomenici tog vremena, kao što je Aja Sofija, odraz su onoga što neki nazivaju zlatnim dobom.

Presek i osnova Aja Sofije
Spoljašnji izgled, Aja Sofija, Carigrad
Unutrašnjost Aja Sofije

 

U Raveni su takođe sačuvana neka izuzetna dela, kao što je crkva San Vitale ukrašena čuvenim nizom mozaika.

Presek i osnova crkve San Vitale u Raveni ( između 526 i 547.godine)

Car Justinijan s pratnjom. Oko 547. godine, San Vitale, Ravena
Carica Teodora s pratnjom. Oko 547.godine, San Vitale, Ravena

 

Smisao za tradiciju imao je veliku ulogu u razvoju vizantijsk eumetnosti, tako da čak i dela iz kasnijih vekova- podjednako ikone kao i iluminarne knjige i mali reljefi- odražavaju brigu za kontinuitet koliko i za promenu.

 

Umetnost radnog srednjeg veka

Posle propasti rimskog carstvs, zapadna Evropa je postala domovina različitih kultura. Seobe i invazije bile su uobičajene, a pojedine grupe često su se sukobljavale i mešale. S tom kulturnom mešavinom sjedinila se rimska tradicija, koja je obuhvatala i hrišćansku. S vremenom je crkva postala važan činilac evropskog ujedinjenja, a moćne političke vođe stale su na čelo vladajućih disnastija kao što su karolinaška i otonska. Umetnost koja je nastala kao posledica kulturne razmene u ranom srednjem veku bila je živa i raznovrsna. Umetnici su stvorili složena i raskošna dela u metalu, gradili su i ukrašavali crkve, manastire i izrađivali raskošno ukrašavali kjnige.