Egipatksa umetnost

Civilizacija Starog Egipta je cvetalauz reku Nil u severnoj Africi. Egipatsko društvo je bilo u najvećoj meri hijerarhijsko, a umetnici su izrađivali slike, statue i druge umetničke predmete- od kojih su mnogi izvrsno očuvani i posle nekoliko hiljada godina- za naručioce iz visokih društvenih slojeva, među kojima su bili i svemoćni kraljevi-bogovi i njihove kraljevske porodice. Izvanredna tehnička veština i monumentalnost obeležja su egipatske umetnosti koja je ubrzo razvila konzervativnu tradiciju prikazivanja oblika i motiva.

Složena religijska verovanja i obredi isticali su važnost zagrobnog života, pa je veliki deo staroegipatskih umetničkih predmeta hiljadama godina pravljen za precizno izrađene grobnice vladajuće klase. Današnja iskopavanja i istraživanja i dalje dodaju tom obilju dela i podataka nove nalaze i informacije.

Predinastički i ranodinastički Egipat

Iako istoričari i dalje raspravljaju o hronologiji razvoja starog Egipta, savremeni stručnjaci dele dinastije u tri glavna razdoblja: Staro carstvo, Srednje carstvo i Novo carstvo. Razdoblja pre Starog carstva zovu se predinastički i ranodinastički Egipat. Umetnost prvih dinastija egipatskih vladara utemeljila je oblike kojih će se naručioci umetnosti držati hiljadama godina. Pripadnici najviših društvenih slojeva naručivali su pogrebne građevine i opremu, te kipove i slike koji su ih prikazivali kao idealizovane figure.

Staro carstvo

Staro carstvo trajalo je pet vekova, a njegovi vladari su naručivali umetnička dela koja će umetnici oponašati naredne dve hiljade godina. Umetnici su se držali formule prikazivanja idealizovanih ljudskih figura prema zadatom kanonu, koji će ipak biti podložan promenama. Budući da su Egipćani verovali da ka, ili životna snaga, pojedinca nastavlja da živi i u grobu, balzameri su se trudili da nakon smrti sačuvaju telo za večnost. Među najpoznatijim delima Starog carstva jesu Zoserov grobni kompleks kod Sakare i tri masivne piramide u Gizi, od kojih svako za sebe govori o vladarevoj ogromnoj verskoj i državničkoj moći.

egypt-cairo-pyramids-of-giza-and-camels-2 the-pyramids-of-giza

Mikerinova, Kefrenova i Keopsova piramida u Gizi

download
Imhotep. Stepenasta piramida i pogrebni kompleks kralja Zosera, Sakara. Treća dinastija. Oko 2681-2662. godine pre nove ere

Srednje carstvo

Srednje carstvo trajalo je oko četiri stotine godina, a nastalo je posle političkog raspada Egipta krajem Starog carstva. U to doba umetnici su svesno podražavali oblike Starog carstva, posebno one vezane za pogrebni kult, ali su kao novinu uveli izraz kraljevskih figura verniji prirodi. U tom razdoblju vladajući slojevi više su voleli da grade grobnice u steni nego piramide. Kao i grobnice njihovih predhodnika, i ove su bile ukrašene pažljivo isklesanim i živopisno obojenim zidnim reljefima.

Novo carstvo

Novo carstvo, koje ej trajalo oko petsto godina, nastalo je pošto su Hiksi isterani z Egipta. U to doba novih teritorijalnih osvajanja i neverovatnog blagostanja cvetala je i u metnost. Glavni građevinski projekti izvodili su se uz reku Nil, posebno oko Tebe (današnjeg Luksora). Za vladare su građene veličanstvene nekropole, među kojima je veličansveni i dobro očuvani hram kraljice Hatšepsut sagrađen na stenovitom obronku. Kraljevi su trošili znatan novac i na građevine posvećene bogovima, kao što je masivni hram boga Amon-Raa u Karnaku i čuveni hram u Abu Simbelu podignut u čast bogova i boga-kralja Ramzesa II koji ga je i naručio.

hatshepsut-tomb hatshepsuttemple1

Grobni hram kraljice Hatšepsut, između 1478-1458 godine pre nove ere.

Ehnaton i stil Amarne

Kralj Ehnaton osnovao je novi grad Ahetaton (današnju Amarnu), posvećen bogu sunca Atonu. Zanemarivši ostale tradicionalne verske kultove, Ehnaton je odlučio da uspostavi monoteistički Atonov kult, što je razbesnelo sveštenike ostalih kultova. Posle Ehnatove smrti njegov kult i njegov grad su uništeni, ali su sačuvani portreti kralja, njegove žene Nefertiti i njegove porodice. Ta dela raskrstila su s davno ustanovljenim konvencijama portretisanja, pa među njima nalazimo retke primere koji prikazuju emotivna stanja i intimnu komunikaciju. Ehnaton su nasledili kraljevi koji nisu vladali odveć dugo, među njima i Tutankamon, čija je grobnica- otkrivena 1922. godine- iznela na svetlost dana zapanjujuće obilje izuzetnog blaga.

4013391212_50e784e9ce images-1

Poklopac Tutankamenovog kovčega. Osamnaesta dinastija. Zlato, visina 182,9cm. Egipatski muzej, Kairo